Eksponat miesiąca
15-11-2016

XIX wieczna szopka kukiełkowa z Rychwałdku

Prezentujemy XIX wieczną szopkę kukiełkową z Rychwałdku. Po starannej konserwacji wykonanej w pracowni muzealnej przez mgr Elżbietę Lach wróciła na wystawę etnograficzną zabytkowa szopka kukiełkowa typu skrzyniowego. Jest to najstarsza szopka wpisana w inwentarz etnograficzny. Zawiera dwa mechanizmy napędowe, uruchamiające figurki – centralnie umieszczoną Świętą Rodzinę oraz  znajdujące się obok Niej, na osobnej podstawie,  pary tańczące. Przed tymi „aktorami”, na całej szerokości skrzyni, w podstawie znajduje się prowadnica, w której umieszczane są  lalki używane do odgrywania kolejnych scen zaplanowanych przez kolędników.

Kolędowanie z szopką kukiełkową jest jedną z form kolędniczych występujących niegdyś na terenie Żywiecczyzny. Wędrujący z nią mężczyźni przedstawiali w odwiedzanych domach przenośne jasełka wplatając do religijnej akcji treści świeckie, zazwyczaj o charakterze zabawowym – krótkie scenki obyczajowe, akcenty satyryczne i rubaszne teksty. Przyjmowani byli chętnie zwłaszcza  w domach, gdzie były dzieci .

Szopka kolędnicza łączy w sobie wiele dziedzin ludowej twórczości artystycznej – literacką, muzyczna, teatralną ale przede wszystkim plastyczną. Konieczność przenoszenia jej z domu do domu, spowodowała wypracowanie określonych form konstrukcyjnych. O ile znane w katolickiej Europie, wywodzące się ze stylu barokowego szopki tworzą plastyczne, przestrzenne, malownicze krajobrazy z figurkami, o tyle polska szopka ludowa jest dziełem architektonicznym o znacznych walorach dekoracyjnych. Kształtem przypomina płaską, szeroką ozdobioną wieżami fasadę kościołów, pałaców lub wiejskie zabudowania gospodarcze, czyli drewniane szopy kryte najczęściej słomą. W najprostrzej wersji jest to forma skrzynki oklejonej papierem. Bardziej okazałe wykonywane były przez szopkarzy, rzeźbiarzy, stolarzy, prostrze przez samych kolędników. Te wędrowne teatrzyki należą dziś do rzadkości. Dlatego warto poznać tą prawie zapomnianą formę kolędniczą.


< powrót do listy

projekt i wykonanie

© 2011 Muzeum Miejskie w Żywcu - Stary Zamek