Historia i tradycja miasta Żywca

Ekspozycje stałe ulokowane są na drugim piętrze Starego Zamku. W dziale historii i sztuki prezentowane są dokumenty rękopiśmienne dotyczące dziejów miasta, wśród nich eksponowany jest Dziejopis Żywiecki Andrzeja Komonieckiego z 1704 roku. Na uwagę zasługuje kolekcja pamiątek cechowych (jedna z największych w Polsce) – obesłania, pieczęcie, księgi oraz skrzynie. W zabytkowych komnatach można oglądać XIX-wieczny, biedermeierowski salonik oraz gabinet (okres międzywojenny) Karola Stefana Habsburga, właściciela miasta w latach 1895-1933. Najcenniejsze zbiory Muzeum to kolekcja sztuki sakralnej pochodząca z Kościoła Św. Krzyża w Żywcu: rzeźba - Święta Anna Samotrzecia z ok. 1380 r. oraz obraz temperowy - Opłakiwanie z poł. XV wieku. Na wystawie prezentowane są stroje mieszczan żywieckich, zabytkowe meble, ikonografia miasta Żywca  oraz pamiątki związane z Żywieckimi Habsburgami.

Kultura ludowa Żywiecczyzny

W Dziale Etnografii prezentowana jest Kultura ludowa Żywiecczyzny. Tradycyjne wyposażenie i zdobnictwo izby góralskiej ukazuje zrekonstruowany fragment wnętrza z 2 połowy XIX wieku. Tradycyjną i współczesną sztukę ludową prezentuje malarstwo na szkle, rzeźba w drewnie i kamieniu oraz ozdoby bibułkowe. Plastykę obrzędową związaną z dorocznymi zwyczajami zimowymi ukazują kostiumy, maski noworocznych przebierańców tzw. jukaców i dziadów oraz rekwizyty kolędnicze – kozy, turonie oraz zdobione gwiazdy. Ponadto na wystawie obejrzeć można tradycyjny, świąteczny strój górali żywieckich oraz instrumenty. 

Archeologia

W ramach ekspozycji archeologicznej zaprezentowane zostały zabytki pozyskane w ramach dwóch głównych ekspedycji archeologicznych. Pierwsze regularne wykopaliska odbyły się na górze Grojec, drugie ze wspomnianych miejsc to rejon Starego Zamku. Wykopaliska na Grojcu ujawniły ślady dwóch kultur : łużyckiej i puchowskiej.

Z ciekawszych eksponatów jaki można zobaczyć w ramach ekspozycji wymienić można: pozostałości huty szkła z miejscowości Złatna., pierwsze ślady pobytu na Żywiecczyźnie człowieka, którego śladami są topory kamienne oraz siekiera krzemienna. Ciekawe są również: pochówki łużyckie,  fragmenty naczyń grafitowych wiązane z obecnością  celtyckich Kotynów na tym terenie.

Z okresów późniejszych zaprezentowana została seria kafli z których kiedyś zbudowane były zamkowe piece. Wyeksponowany i zabezpieczony został również fundament jednej z pierwszych baszt zamkowych. Ekspozycja została wzbogacona o liczne fragmenty kamieniarki zamkowej.

W ramach tak zwanych kapsuł czasu oraz „archeologii żywej”  możemy stać się nie tylko zwiedzającymi, lecz także uczestnikami i wykonawcami dawnych procesów technologicznych. Możemy wcielić się w rolę mincerzy lub garncarzy.

Rzeźby i medale Stanisława Sikory (1911-2000)

Stanisław Sikora (1911-2000) - artysta rzeźbiarz, humanista, urodzony w Stryszawie koło Suchej Beskidzkiej. Autor pomników, tablic pamiątkowych, form przestrzennych, rzeźb, medali-wizerunków wielkich Polaków. Pracował w różnych materiałach- obok ulubionego drewna – używał granitu, marmuru, brązu, ceramiki, gipsu i metalu. Brał udział w ponad 400-tu wystawach w tym 22 indywidualnych na całym świecie. Laureat wielu prestiżowych nagród, wielokrotnie odznaczony-między innymi Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Ptaki i Ssaki Żywiecczyzny

Dział przyrodniczy, mieszczący się w zabytkowej stajni zamkowej prezentuje faunę Żywiecczyzny. Spośród 250 okazów, należących do tego działu ok. 200 znalazło się na wystawie. Jej kompozycja wyodrębnia ptaki drapieżne: orła przedniego, myszołowa zwyczajnego i włochatego, krogulca, sokoła pustułkę, trzmielojada, jastrzębia oraz sępa płowego, którego pojawienie się na tych terenach odnotowano w okresie międzywojennym. Są też sowy: puchacz, puszczyk, sowa uszata, sowa płomykówka, sóweczka i sowa błotna. Ponadto warto zwrócić uwagę na ptaki grzebiące i brodzące: czaplę, żurawia, bociana białego i czarnego, cietrzewia, głuszce oraz wiele innych.  W jesiennej scenografii lasu można podziwiać rysie, żbika, wilka, lisy, dzika, sarnę i niedźwiedzia brunatnego, upolowanego w Okrajniku w 1908 r. Wśród trofeów myśliwskich okazale prezentują się : głowa żubra, łosia, sarny, kozła, „perukarza” oraz poroża jelenia i kozła. W części parkowej pokazane jest ptactwo pospolite: wróble, sikorki, dzięcioły, sroka, wrona, kawka, gawrony i wiele innych. Znajduje się tam też powóz z końca XIX w. Wystawę uzupełniają okazy paleontologiczne czyli kości i ciosy mamuta, znalezione na terenie Starej Cegielni w Żywcu. Całości wystawy towarzyszą zdjęcia flory i fauny Beskidów.

Konfessaty Czyli Sądy, Wyroki i Tortury w Żywcu

Prezentowana wystawa ma przybliżyć mało znany i pomijany w opracowaniach element historii Żywca w oparciu o zachowany materiał kronikarski i bibliograficzny i ukazać go na tle prawodawstwa obowiązującego na przestrzeni wieków w Polsce i Europie. Wystawa prezentowana jest na dwóch salach najstarszej wieży rycerskiej ( XV w). Wśród eksponatów obejrzeć można m. in. łoże sprawiedliwości, hiszpańskie buty oraz konfesjonał.